Na een lange dag werken plof je ’s avonds op de bank. Even zitten, even niks. Een logisch en verdiend rustmoment. Tegelijkertijd horen we al jaren dezelfde boodschap: zitten is het nieuwe roken. Maar is dat echt altijd zo zwart-wit? Nieuw onderzoek laat zien dat er verschil tussen tussen inactief en actief zitten.

Actief en passief zitten

Langdurig zitten wordt vaak in verband gebracht met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten, diabetes en vroegtijdig overlijden. Ook voor het brein lijkt veel zitten geen gunstig effect te hebben. Dat is inmiddels vrij bekend. Toch zitten de meeste mensen dagelijks meerdere uren. Tijdens werk, in de auto, aan tafel of ’s avonds op de bank.

Uit onderzoek blijkt dat belangrijk onderscheid gemaakt kan worden tussen actief en passief zitten. Waarbij actief zitten daadwerkelijk voordelen kan opleveren. De conclusie:

• Bij actief zitten is je brein aan het werk
• Bij passief zitten wordt je brein nauwelijks geprikkeld

Actief zitten: je brein aan het werk

Bij actief zitten is je lichaam in rust, maar je brein juist actief bezig. Het gaat om zittende activiteiten waarbij je mentaal wordt uitgedaagd en betrokken bent bij wat je doet. Voorbeelden van actief zitten:

• Lezen
• Puzzelen of kaarten
• Schrijven
• Werken achter de computer

Uit onderzoek blijkt dat dit deze activiteiten samenhangen met een betere cognitieve gezondheid. Postieve effecten van regelmatig mentaal actief zijn tijdens zitten:

• Sterkere uitvoerende functies (zoals plannen, concentreren en schakelen tussen taken)
• Een scherper werkgeheugen
• Een beter situationeel geheugen

Passief zitten: nauwelijks prikkels

Bij passief zitten wordt het brein nauwelijks geprikkeld. Het bekende ‘s avond langdurig tv-kijken of het eindeloos scrollen op je telefoon. Je lichaam is in rust, maar ook mentaal gebeurt er weinig. Dit type zitten laat juist vaker negatieve effecten zien, zoals:

• Cognitieve achteruitgang
• Een verhoogd risico op dementie

Toepassen voor een gezonde levenstijl?

Zitten is dus niet automatisch ongezond. Actief heeft daadwerkelijk positieve effecten op het brein en verschillende cognitieve functies. Op de momenten dat je zit, kun je bewust kiezen voor een gezondere invulling. Bijvoorbeeld door ’s avonds een boek te lezen in plaats alleen maar voor de tv hangen.

Praktische tips:

• Wissel passief zitten af met actieve zitmomenten
  Kies ’s avonds vaker voor een boek, puzzel of handwerk in plaats van alleen tv-kijken.

• Onderbreek lange zitperiodes
  Sta elk half uur even op. Loop een rondje, rek je uit of haal een glas water.

• Combineer mentaal actief zijn met lichte beweging
  Denk aan staand lezen, een overleg wandelend voeren of af en toe werken aan een hoge tafel.

• Let op je houding
  Ook bij actief zitten is een ontspannen, goed ondersteunde zithouding belangrijk om klachten aan rug, nek en voeten te voorkomen.

• Blijf bewegen waar het kan
  Zitten vervangt geen wandelen, fietsen of sporten. Zie het als aanvulling, niet als alternatief.

Bewegen blijf essentieel

Belangrijk om te benadrukken: dit betekent níet dat actief zitten ongezond gedrag ineens “goedmaakt”. Bewegen blijft essentieel. Maar het onderzoek laat wel zien dat je brein, net als je spieren, prikkels nodig heeft. En die kun je ook krijgen terwijl je zit.

Help bij bewegen

Blijf bewegen waar je kunt. En als je zit, zorg er dan voor dat je lichaam én brein niet volledig op pauze staan.

Heb je klachten aan je voeten, knieën of rug, of merk je dat lang zitten niet goed voelt? Dan denken we graag met je mee. Bij het Expertisecentrum Voet & Beweging kijken we samen naar een manier van bewegen en zitten die past bij jouw lichaam en dagelijks leven. Neem gerust contact met ons op of kom eens langs.